شناسه خبر: 17771

سرانجام و چشم انداز اوره در ایران

ایران به دلیل موقعیت مناسب در بهره برداری از گاز و همچنین بهره مندی از موقعیت استراتژیک خود یکی از مهمترین قطب های تولید اوره در منطقه خاورمیانه به شمار می رود. در رویکرد اقتصادی جاری بر فضای بین المللی و بسط واحدهای تولیدی به عنوان تامین کننده بخش کلانی از بودجه های ملی، پتروشیمی ها به عنوان پیشگامان اقتصادی در بسیاری از کشورها تبدیل شده اند که افزون بر منابع اقتصادی، منافع استرتژیک کشورها را تامین می کنند. اما این واحدها به فراخور جایگاه و تاثیرشان در اقتصاد جهانی همواره در برخی از کشورها محل منازعات سیاسی-اقتصادی بوده است. رقابت‌های منطقه‌ای، تنش‌های مذهبی و منافع متضاد در بحران‌های منطقه‌ای بین کشورهای عمده تولید‌کننده نفت و گاز باعث شده است تا رقابت در زمینه نفت، گاز طبیعی و صنعت پتروشیمی گسترش یابد. از این رو ایران و عربستان سعودی، دو عضو اصلی اوپک، سیاست‌های متفاوتی را در تولید و عرضه محصولات پتروشیمی دنبال میکنند. دو کشور در بازار انرژی برای کسب سهم بیشتر رقابت شدیدی دارند. تحریم‌های آمریکا باعث شده است عربستان سعودی، در کنار روسیه و آمریکا، اقدام به تولید و عرضه مازاد نفت به بازار کنند و از این طریق بخشی از سهم ایران را به خود اختصاص دهند و حال از بین این محصولات اوره میتواند مهم ترین محصول مورد متوجه در میزان عرضه و قیمت بررسی شود

به گزارش اقتصاد نگار؛  اوره محبوب ترین شکل کود نیتروژن جامد به ویژه در مناطق در حال توسعه جهان است و به طور گسترده در بازارهای بین المللی خرید و فروش میشود. حدود 85 درصد از تولید اوره به عنوان کود استفاده میشود و بیش از 40 درصد از کل مواد غذایی تولید شده در جهان توسط اوره ( از طریق کودهای ازته ) بارور میشود .

پیش بینی میشود ظرفیت تولید اوره در جهان در سال 2024 به 230 میلیون تن برسد. تولید جهان حدودا 170 میلیون تن است که زیر ظرفیت محسوب میشود، عمده کشور های تولید کننده اوره مصرف کننده آن نیز میباشند بنابراین از کل تولیدات جهانی بخش کمی از آن تجارت میشود.

چین به تنهایی 30 درصد از تولید و تقاضای جهانی را به خود اختصاص داده است و این کشور را تا حد زیادی بزرگ ترین تولید کننده اوره در جهان ساخته است . خاورمیانه با صادرات بیش از 18 میلیون تن، 32 درصد از کل 51 میلیون تن جهان در سال 2019، بزرگ ترین منطقه صادر کننده جهان است ضمن اینکه مزیت های رقابتی در بهای تمام شده هر تن اوره، ایران و عربستان را از سایر رقبا متمایز کرده است .

ظرفیت تولید اوره ایران بیش از ۵/ ۶ میلیون تن در سال است که در شرکت‌های پتروشیمی پردیس، شیراز، خر اسان، کرمانشاه و رازی انجام می‌شود. چهار شرکت بورسی شپدیس، شیراز، کرمانشا و خراسان ۳۳ درصد محصول تولیدی خود را به فروش داخلی می‌رسانند و ۶۷ درصد محصول را به کشورهایی همچون یونان، ویتنام، هند، چین، ترکیه، عراق، افغانستان، میانمار و حتی آمریکای لاتین صادر می‌­کنند. شلرد نیز از دیگر مدارهای تولید هست که اضافه شده است. ظرفیت تولید اسمی اوره در واحد ۳ این پتروشیمی که به تولید اوره اختصاص داده شده است، یک میلیون تن است.

در صورت تولید اوره با ظرفیت اسمی یک میلیون تن، قرار است ۸۰ درصد محصول صادر شود. سهم تناژ صادراتی ایران از جهان در سال ۹۷ حدود ۸درصد بوده است که پیش‌بینی می‌شود برای 1401 با افزایش ظرفیت تولید اوره و افزایش صادرات این سهم افزایش پیدا کند.

شپدیس با تولید سالانه ۸/ ۲ میلیون تن اوره، سهم ۴۵ درصدی را به‌عنوان بزرگ‌ترین اوره‌ساز در ایران به خود اختصاص داده است. این شرکت سالانه حدود ۲ میلیون تن فروش صادراتی دارد. در رتبه‌های بعدی، شیراز با سهم ۲۶درصد، پتروشیمی رازی و کرمانشا با سهم ۱۰درصد و خراسان با سهم ۹درصد قرار دارند.

موانع موجود، کمبود تجهیزات و سایر مشکلات از دلایل کاهش میزان تولید و عرضه این محصول میباشد در همین باره حسین بامیری نماینده مجلس شورای اسلامی توضیح داد؛ برای برطرف نمودن این مشکل رایزنی هایی مجلس با مدیران صنایع پتروشیمی و مدیرعاملان شرکت های تولید کننده اوره داشته است، بعد از اتمام مرحله اولیه و نیاز سنجی صورت گرفته شده مقرر گردید برای برطرف کردن نیاز موجود قراداد هایی با شرکت های دانش بنیان فعال در این عرصه بسته شده تا بتوانیم به واسطه این شرکت ها نیاز این دسته از کارنجات تولید اوره را برطرف کنیم.

اگرچه تسهیل در قرارداد ما بین شرکت ها میتواند در افزایش میزان تولید ماثر باشد اما باید توجه کرد؛ طرح‌های جهش سوم صنعت پتروشیمی با هدف تولید سالانه ۱۳۳ میلیون تن و با ارزش ۳۷ میلیارد دلار نیز در حال اجراست و قرار دادهایی که بسته میشود باید منطبق با برنامه‌های اقتصاد مقاومتی باشد یعنی هم درون‌زایی و برون‌گرایی دو مؤلفه اصلی باشد.

در همین راستا زنگنه وزیر نفت گفت ۱۹ طرح پتروشیمی در جهش دوم با ارزش ۱۱.۴ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری و تولید ۲۵ میلیون تن امسال به بهره‌برداری می‌رسد.

به دنبال افزایش میزان تولید عمده مصرف اوره در داخل کشاورزی است، از ابتدای پاییز 99 تا امروز دو میلیون و صد هزار تن کود اوره توسط وزارت جهاد کشاورزی توزیع شده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته 380 هزار تن افزایش داشته است البته باید توجه کردکه نیاز بخش کشاورزی داخل حدود سه میلیون تن کود اوره در سال است، اما همین که نسبت به سال‌های گذشته افزایش 380  هزارتنی پیدا کرده است جای خوشحالی دارد.

جواد الله اکرم کارشناس حوزه اقتصاد انرژی درباره میزان مصرف اوره و ذخیره آن در داخل کشور به اقتصاد نگار گفت؛ درباره اوره کمبود نخواهیم داشت؛ ظرفیت تولید اوره کشور با بهره‌برداری از طرح اوره و آمونیاک لردگان و بهره‌برداری از طرح‌های مسجدسلیمان و هنگام، سالانه ۳ میلیون تن دیگر افزایش یافته و در حالی که مصرف داخلی اوره ۲ میلیون تن است، مازاد آن می‌تواند صادر شود، ذخایر استراتژیک اوره برای حفظ امنیت غذایی کشور از اهمیت ویژه ای برخوردار است و طبق آمار رسمی اکنون بیش از ۱۴۰ هزارتن کود اوره برای ذخایر استراتژیک موجود است و جایی برای نگرانی در آینده نداریم.

یکی دیگر از معضلات بازار داخلی و خارجی اوره قیمت گذاری و نحوه فروش این محصول است، به طور کلی قیمت اوره با قیمت نفت، گاز طبیعی، زغال‌سنگ، شاخص قیمت مواد غذایی، GDP، جمعیت، آب و هوا و ارزش دلار همبستگی بالایی دارد یعنی با تغییر هر کدام از این متغیرها، قیمت اوره نیز تغییر پیدا می‌کند. قیمت اوره که تحت تاثیر شیوع بیماری کرونا در سال 2020 به حداقل 4 سال اخیر خود رسیده بود، در فصل سوم 2020 با آغاز واکسیناسیون عمومی، افزایش قیمت در نتیجه تقاضای قوی و افزایش هزینه‌های نهاده‌های تولید به ویژه انرژی روند صعودی به خود گرفت، به طوری که قیمت کود اوره همچون سایر کامودیتی‌ها به سرعت افت قیمتی خود را جبران کرد و حتی رشد بیش از 50 درصدی نسبت به آغاز کرونا ثبت کرد و همچنین به دلیل آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از استفاده از زغال‌سنگ که ماده اولیه مورد استفاده تولید اوره در کشور چین است، با اخطار دولت چین، مجبور به تولید با ظرفیتی کمتر از ظرفیت عملی خود شدند که این خود باعث کاهش عرضه و افزایش نرخ اوره می‌شود.

اخیرا نیز بازار جهانی اوره پس از یک ماه ریزش حدودا ۱۵ تا ۲۰ درصدی در هاب های مختلف وارداتی و صادراتی، در هفته های گذشته افزایش اندکی داشت و تقریبا بازار به ثبات رسید. کارشناسان این عرصه پیش بینی می کنند بازار اوره با افت مجدد روبه رو خواهد شد با این حال خریداران از خرید اوره امتناع می کنند و انتظار ریزش قیمت ها را دارند.

 

اگرچه همچنان نیز بنابر گفته کارشناسان خریداران در بازارهای جهانی و ایران برای خرید دست نگهداشته اند و انتظار کاهش قیمت ها را دارند و به نظر می رسد در بازار اوره دیگر شاهد افزایش های بزرگ قیمتی نخواهیم بود و بازار اوره رو به کاهش و یا پایدار خواهد بود. بازار اوره ایران احتمالا شاهد ثبات نسبی با نوسان کاهشی خواهد بود و بازارهای جهانی اوره هم احتمالا افزایش و کاهش نوسانی را شاهد خواهند بود اما با سلطنت کرونا بر معادلات جهانی، شاهد آن هستیم که قیمت اوره نسبت به کلیه تولیدات پتروشیمی ها کاهش چندانی نشان نداده و این بازار را با ثبات تر از کلیه بازار ها استوار کرده است. از نکات دیگر که میبایست در تحلیل این محصول مورد ارزیابی قرار گیرد، رفتار بازار جهانی در مواجهه با اوره است به طوری که قیمت کف بازار اوره در دو سال اخیر گاهی دو برابر شده و پیش بینی ها آن است که قیمت نهایی  در سطح بازارهای جهانی ظرف دوسال آینده حدود5 برابر  افزایش یابد.

مشکل اصلی در شرایط اما عرضه این محصول در بازار های خارجی است، آنچه درباره رفع تحریم ها گفته میشود بیشترین نفع بعد از رفع تحریم هاست که عائد بخش نفت، گاز و پتروشیمی کشور میشود .

در همین باره شمس عطایی کارشناس حوزه انرژی طی یادداشتی برای اقتصادنگار نوشت؛ تحریم‌های مداوم علیه صنعت انرژی ایران باعث شده است ایران نتواند از فناوری و سرمایه‌گذاری خارجی بهره گیرد و صنعت پتروشیمی نتواند مطابق برنامه توسعه پیش رود و به اهدافش دست یابد. بخش خصوصی نیز نتوانسته است در این زمینه از پتانسیل‌هایش بهره لازم را بگیرد. مقررات و برنامه‌های دولت هم در تشویق و حمایت بخش خصوصی ناکافی بوده است، در دوران تحریم، با افزایش محدودیت‌های پیش روی صادرات محصولات نفتی و پتروشیمی ایران همچون عدم پوشش ریسک‌های بیمه و تامین کشتی، صادرات محصولات پتروشیمی ایران در برخی بازارهای استراتژیک جهان با کاهش قابل‌توجهی همراه شد. کشور چین، به دلیل پایین بودن ریسک و وجود تقاضای بسیار برای محصولات پتروشیمی ایران، به مقصد عمده صادرات مواد پتروشیمی ایران تبدیل شده بود، به‌طوری‌که سهم چین در خرید محصولات پتروشیمی ایران به بیش از ۵۰ درصد افزایش یافت.

یقینا محصولات پتروشیمی سهم زیادی در صادرات ایران دارد اما تحریم‌ها هزینه مبادلات این محصولات را  بسیار بالا برده است، از میان محصولات پتروشیمی نیز اوره ایران مشتری های بسیاری دارد، کشورهایی نظیر هند از جمله متقاضیان پر و پاقرص اوره ایران هستند اما به دلیل تحریم، چینی‌ها این محصول را به دلار پایین‌تر از قیمت جهانی از ایران می‌خرند و پس از بسته‌بندی به هند ‌می‌فروشند!

ایران در سال ۹۶، ۵۱ میلیون تن محصولات پتروشیمی تولید کرد که ۳۶ میلیون تن از آن را به فروش رساند، از این میزان ۲۰ میلیون تن صادر شده است که ارزشی معادل ۱۰ میلیارد دلار دارد.

از این میان البته که چینی ها بتنهایی رقیب بازار خارجی ایران نیستند، عربستان سعودی، که یکی از بزرگ‌ترین صادر‌کنندگان نفت در جهان است، به صادرات محصولات پتروشیمی توجه خاصی دارد. استفاده از مواد خام ارزان، سرمایه‌گذاری و فناوری خارجی به‌ویژه شرکت‌های آمریکایی  باعث شده است صنعت پتروشیمی عربستان سعودی در دهه اخیر روند رو‌به‌رشدی داشته باشد. حمایت دولت عربستان سعودی از بخش خصوصی نیز عامل دیگری است که به رشد صنعت پتروشیمی‌ این کشور کمک شایانی کرده است. این عوامل باعث شده است محصولات پتروشیمی عربستان سعودی با قیمتی مناسب و کیفیتی بالا بتواند رقیبی باشد برای تولیدات اکثر کشورها و بازارهای جهانی را تسخیر کند. سرمایه‌گذاری هنگفت عربستان در صنعت پتروشیمی و برنامه مدون این کشور برای افزایش سهمش در بازار جهانی زنگ خطر جدی برای صادرات پتروشیمی ایران است.

 

گرچه مزیت ایران نسبت به عربستان برخورداری از منابع عظیم گازی است که می‌تواند خوراک ارزان‌قیمت در اختیار صنعت پتروشیمی قرار دهد، اما تحریم‌ها باعث شده است ایران نتواند از سرمایه و فناوری خارجی برای بهره‌گیری از تمامی فازهای پارس جنوبی استفاده کند، ایران می‌تواند با بهره‌برداری از تمام فازهای باقی‌مانده پارس جنوبی، گاز مورد‌نیاز صنایع پتروشیمی را با قیمت مناسب فراهم کند تا در نتیجه، قیمت محصولات پتروشیمی تولیدی بتواند با محصولات عربستان سعودی رقابت کند.

برای بهبود اوضاع بازار اوره ایران علاوه بر افزایش تولید، اصلاح نحوه صحیح قیمت گذاری و حذف واسطه ها نیاز به بهبود شرایط برای دسترسی بهتر به بازار های جهانی نیز هست که در این باره مهدی رمضان زاده کارشناس حوزه اقتصادی در گفت و گو با اقتصاد نگار گفت؛ علی رغم امکانات و پتانسیل موجود در صنعت پتروشیمی کشور اما دامنه تولیدات محصولات مانند اوره در کشور بسیار پایین است، مزیت نسبی کشور مانند گاز ارزان، نیروی انسانی کافی و متخصص و نزدیکی به بازار های صادراتی و جهانی از ویژگی های منحصر بفرد کشور برای بسط و توسعه صنعت پتروشیمی محسوب میشود، اگر درست تصمیم بگیریم و برای کشور برنامه داشته باشیم میتوانیم در بازار های جهانی سهم داشته باشیم و همین اوره را مستقیم و بدون واسطه بفروش برسانیم.

اوره ایران به دلیل مصرف در کشاورزی و تا حدودی صنعتی بازاری بزرگ و آینده دار دارد و با توجه به تعطیلی تعدادی از واحدهای قدیمی و غیراقتصادی در مناطق جهان و دسترسی به منبع گازی فراوان نسبت به منبع زغال سنگ از مزیتهای دیگر ورود به رقابت تجاری است، پیش بینی میشود تا راه انداز فاز های جدید تولید این محصول و همچنین انجام طرح های توسعه کارخانجات و مرتفع شدن شرایط تحریمی شرایط مطلوب تری از جهت تولید، عرضه و سودآوری حاصل گردد.

 

ارسال نظر