شناسه خبر: 20861

اردوغان، کجای مسیر اقتصاد را اشتباه رفت؟

به گزارش اقتصاد نگار، روزدوشنبه پول ملی ترکیه تنها در عرض چند ساعت ریزش شدیدی را تجربه کرد و نرخ برابری دلار به لیر از حدود 87/ 13 به سطح 47/ 14 رسید. این رکورد در حالی به ثبت رسید که لیر تنها دو هفته است که نرخ برابری 13 را در برابر دلار آمریکا به ثبت رسانده است( 30 روز قبل، ‌‌‌این عدد کمتر از 10 بود) .

حتی قبل از همه‌گیری کرونا ، ترکیه در تلاش بود تا از بحرانهای پولی و مالی جلوگیری کند. این بحران زمانی تشدید شده است که رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور این کشور دخالت های سیاست های غیرمتعارف اقتصادی  خود را دوچندان کرده است.

نشانه‌های وضعیت اقتصاد فاجعه بار ترکیه در صف‌های طولانی بیرون از فروشگاه ها و نانوایی ها مشخص است. قیمت دارو، لبنیات و وسیله های بهداشتی در حال افزایش است. برخی از پمپ بنزین ها پس از اتمام موجودی گاز و بنزی  خود تعطیل شده اند.

کنفدراسیون اتحادیه‌های کارگری  ترکیه، ماه گذشته اعلامیه ای با این موضوع صادر کرد و گفت: "بیکاری، هزینه‌های بالای زندگی، افزایش قیمت‌ها وضعیت را غیر قابل تحمل کرده است."

چرا الان این اتفاق می افتد؟

مشکلات اقتصادی ترکیه ریشه‌های عمیقی دارد، اما بحران اخیر ناشی از اصرار طیب اردوغان بر کاهش نرخ‌های بهره در مواجهه با تورم ناشی از مشکلات عرضه وجود آمده است. دقیقاً برخلاف تاکتیکی که اقتصاددانان تقریباً با اجماعی کامل برای  دولت ها تجویز می‌کنند.

اردوغان که ۱۸ سال بر ترکیه حکومت کرده است، مدت‌هاست در برابر این نسخه اشتباه تاکید میکند، اما به نظر می‌رسد که عزم او برای ادامه کاهش نرخ بهره حتی در شرایطی که نرخ تورم این کشور به بالای ۲۱ درصد می‌رسد، ترکیه را از نقطه اوج تورمی نیز عبور دهد.  به طور معمول، مردم از بانک مرکزی هر کشوری انتظار دارند تا تورم را کنترل کند و نرخ های بهره را تعیین کند. اما اردوغان بارها نشان داده است که اگر بانک‌های مرکزی و وزرای دارایی ترکیه آنچه را که او می‌خواهد انجام ندهند، از شر آنها خلاص می‌شود، زیرا در عرض دو سال سه نفر از آن ها را اخراج کرده است. ارزش لیر در هفته‌های اخیر سقوط کرده است و روز دوشنبه به پایین‌ترین حد خود رسید به حدی که لیر به 14.3 هر دلار رسید، (از حدود 7 دلار در اوایل سال جاری) و این سیاست اشتباه برخی مشاغل و خانواده‌هایی که از خارج وام گرفته‌اند به سمت ورشکستگی سوق داده است. کاهش شدید ارز به این معنی است که قیمت کالاهای وارداتی همچنان در حال افزایش است. کمبود ها در سمت عرضه مردم را برای تامین مواد غذایی و سوخت نیز با مشکل مواجه کرده است. همچنین در تازه ترین آمار منتشر شده از تحریریه اقتصادی مجله نیویورک تایمز، نرخ بیکاری در این کشوربه 25 درصد رسیده است. همه این مسائل سبب شده است محبوبیت رئیس جمهور رجب طیب اردوغان، روز به روز کاهش . با نزدیک شدن به انتخابات در 18 ماه آینده، اردوغان جایگاهش را در خطر میبیند، اما هنوز هم به روند سابقش پایبند است.

مشکلات اقتصادی ترکیه از چه زمانی آغاز شد؟

از زمانی که اردوغان در سال 2003 مسئولیت هدایت ترکیه را بع عهده گرفت، پروژه‌های زیرساختی گران قیمتی را انجام داد، سرمایه‌گذاران خارجی را جذب کرده و کسب‌وکارها  و بنگاه های اقتصادی رارا تشویق کرد که تولیدشان را گسترش دهند.

کادری تاستان، یکی از اعضای ارشد صندوق آلمانی مارشال، مستقر در بروکسل، گفت: «ترکیه در دهه اول حکومت آقای اردوغان یک معجزه اقتصادی به حساب می آمد». فقر به یک دوم کاهش یافت، میلیون‌ها نفر در صفوف طبقه متوسط ​​قرار گرفتند و سرمایه‌گذاران خارجی مشتاق وام دادن  به اقتصاد ترکیه بودند.

اما تلاش بی امان آقای اردوغان برای توسعه، ناپایدار شد. با این حال، به جای عقب نشینی، وام گیری سرگردان ادامه یافت.

اقتصاد که به طور فزاینده ای ناپایدار می شد در بن بست گرفتار شد. نرخ‌های بهره بالا سرمایه‌گذاران خارجی را جذب کرد تا ریسک موجود در اقتصاد ترکیه را بپذیرند و به وام‌دهی ادامه دهند.اردوغان نیز تمایلی به پذیرش این داد و ستد نداشت و با افزایش تورم و کاهش ارزش پول به حمایت از استقراض ارزان ادامه داد. او اصرار دارد که نرخ‌های بهره بالا باعث تورم می‌شود. اگرچه این نرخ‌های بهره پایین هستند که پول بیشتری را به گردش در می‌آورد، مردم را تشویق می‌کند تا بیشتر وام بگیرند و خرج کنند و در این صورت بازارتمایل پیدا میکند، قیمت هارا بالا ببرد.

سلوا دمیرالپ، اقتصاددان، دانشگاه کوچ استانبول، می‌گوید: زمانی که رئیس بانک مرکزی در برابر فشار رئیس جمهور برای کاهش نرخ بهره 24 درصدی در سال 2019 مقاومت کرد، آقای اردوغان او را اخراج کرد که این آغاز یک الگو بود. برای تقویت لیر، بانک های ترکیه شروع به فروش ذخایر دلاری خود کردند. آن ذخایر دلار اکنون رو به پایان است. رکود اقتصادی جهانی ناشی از همه گیری ویروس کرونا با محدود کردن فروش کالاهای ترکیه در سراسر جهان بر فشارها افزوده است تا همه این ها سبب شود ارزش پول ملی ترکیه با شدید ترین کاهش در یک سال اخیر روبرو شود.

دلیل رویکرد اردوغان به نرخ بهره پایین چیست و اقتصاددانان چه می گویند؟

با پایین نگه داشتن نرخ های بهره، آقای اردوغان استدلال می کند که مصرف کنندگان مشتاق تر برای ادامه خرید خواهند بود و کسب و کارها تمایل بیشتری به وام گرفتن، سرمایه گذاری پول در اقتصاد و استخدام کارگران خواهند داشت.

او می‌گوید که اگر لیر در برابر دلار ارزش خود را از دست بدهد، صادرات ترکیه به سادگی ارزان‌تر می‌شود و مصرف‌کنندگان خارجی تمایل بیشتری به خرید دارند.

این موضوع  تا حدی درست است،  اما پیش بردن همه این مسائل بهای سنگینی دارد. ترکیه کاملاً به واردات برخی محصولات مانند قطعات خودرو و دارو و همچنین سوخت و کود و سایر مواد خام وابسته است. وقتی ارزش لیر کاهش می یابد، خرید آن محصولات هزینه بیشتری دارد.

در عین حال، اصرار اردوغان به این تئوری  کاهش نرخ بهره، برخی از سرمایه گذاران خارجی را که مشتاق بودند صدها میلیون دلار به تجارت ترکیه وام دهند را پشیمان کرده است. هر چه نرخ های بهره  کمتر شود، تورم سریعتر افزایش می یابد. طی سال گذشته، لیر بیش از 45 درصد از ارزش خود را از دست داده است و نرخ تورم رسمی از 20 درصد هم گذشته است.

اکنون با وضعیت پیش آمده، کسب و کارها ترجیح می دهند کالاها را احتکار کنند تا اینکه آنها را بفروشند، زیرا فکر نمی کنند قادر به جایگزین کالاهای دیگری به جای آنها باشند.

واکنش اردوغان به تشدید بحران چه بوده است؟

اردوغان پس از گذشت مدتی از این بحران رویکرد خود را دو چندان کرده و تاکید کرده که در مخالفت خود با نرخ‌های بهره بالاتر «هرگز مصالحه نخواهد کرد». او ماه گذشته در مصاحبه ای با تلویزیون ملی ترکیه گفت: "نرخ بهره ثروتمندان را ثروتمندتر و فقیرتر را فقیرتر می کند. ما از نابود شدن کشورمان به این شکل جلوگیری خواهیم کرد."

اردوغان با استناد به احکام اسلامی علیه ربا، از سود وام‌ها با عنوان «مادر و پدر همه بدی‌ها» یاد کرده و مداخلات خارجی را عامل افزایش قیمت‌ها دانسته است. تحلیلگرانی مانند آقای بارکی از شورای روابط خارجی می‌گوید که چنین اظهارنظرهایی عمدتاً با هدف جلب توجه بخش‌های مذهبی محافظه‌کارتر کشور است که هسته اصلی حمایت آقای اردوغان را نشان می‌دهند.

آقای بارکی معتقد است مشکل اساسی ترکیه این است که حاکمی بیش از حد مطمئن به خود دارد که برای مدت طولانی در قدرت بوده است. آقای بارکی گفت: «او به قدرت مطلق خود ایمان دارد و نمیداند که اشتباه می‌کند.»

 

ارسال نظر