شناسه خبر: 22087

یارانه انرژی، توهم هزینه فرصت یا هدررفت منابع؟

به گزارش اقتصاد نگار، بحث یارانه در اقتصاد همیشه جزو پرمناقشه ترین موضوعات بوده است. این روزها در داخل ایران نیز در بین بسیاری از کارشناسان اقتصادی هنوز بر سر اصل و ماهیت یارانه های پنهان اختلاف نظر هایی دارند.

معتقد به جهانی سازی قیمت حامل های انرژی هستند به دلایلی چون، قاچاق انرژی، اتلاف منابع و... به این موضوع که دولت سالانه هزینه فرصتی به میزان اختلاف قیمت های جهانی و داخلی این حامل ها برای عرضه انرژی در داخل از دست میدهد اشاره میکنند. اما گروهی دیگر از اقتصاددانان به دلیل شرایط ناهمسان اقتصاد ایران و دنیا، جهانی بودن قیمت حامل های انرژی را امری بی پایه و اساس میدانند.

طبق گزارشات سازمان بین المللی انرژی 40 کشور در دنیا به سوخت های فسیلی داخلی شان یارانه غیرمستقیم پرداخت میکنند. نکته قابل توجه این گزارش این بود که ایران در سال2019 یعنی یک سال پیش از شیوع کرونا، به تنهایی حدود ۴۷ درصد از یارانه مصرف سوخت‌های فسیلی در جهان را پرداخت کرده و در صدر جدول بوده است. همچنین کشور ما حدود ۱۸٫۸ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) خود را به یارانه مصرف سوخت فسیلی اختصاص داده است.  و نتیجه ای که این سازمان از تحقیقاتش داشته این بود که عایدی این یارانه ها به فاصله طبقاتی می افزاید و بیشتر به جیب ثروتمندان میرود تا فقرا. به همین دلیل این آژانس  پیشنهاد میدهد که  دولت ها هم به دلیل عادلانه تر شدن رقابت صنایع در تجارت جهانی و هم به دلیل توزیع متناسب ثروت ملی کشورها راه های متناسب تری چون؛ واگذاری این ثروت عمومی به مردم و یا ارائه درآمد های ناشی ازحامل های انرژی که به قیمت جهانی عرضه میشود به مردم؛ به صورت تقسیم بخشی از این درآمد به صورت نقدی به عادلانه تر شدن این ثروت عمومی کمک کنند.

بر اساس گزارش دیوان عالی محاسبات کشور، در سال 99، بیش از 1400هزارمیلیارد تومان یارانه انرژی پرداخت شده است که از این میزان بیشترین میزان را یارانه گاز به خود اختصاص داده است با میزان 980هزار و 350 هزار میلیارد تومان، رقمی تقریبا دو ونیم برابر کسری بودجه سال جاری؛ و کمترین میزان یارانه را آب بود که میزان7860 میلیارد تومان به خود اختصاص داد. همچنین در این میان یارانه ای که به 5فراورده اصلی سوخت اختصاص داده شد 400هزارمیلیارد تومان برآورد شده است.

برخی از انتقاد مخالفان یارانه های انرژی این است که، این میزان از یارانه یا هزینه فرصتی که دولت از دست میدهد در شرایطی که 400هزارمیلیارد تومان کسری بودجه ای داریم و منجر به تورمی فزاینده شده است امری منطقی به نظر نمیرسد. از سوی دیگر این شکل از شیوه توزیع ثروت ملی ناعادلانه ترین شیوه ممکن میدانند. به این دلیل که در بسیاری از موارد خانواده های ثروتمند به دلیل درآمد های بالا میزان بیشتری از حامل های انرژی مانند بنزین، برق آب یا گاز استفاده میکنند. از سوی دیگر به دلیل اختصاص بخش زیادی از یارانه سوخت به سفر های هوایی که کمتر از 15 درصد مردم ایران از آن بهره مند هستند نیز نشان ناعادلانه تر بودن این مدل یارانه میدهد. پیشنهادی که این گروه برای عادلانه تر شدن توزیع ثروت ملی کشور میدهند، این است که پس تخصیص استاندارد مصرف یارانه ای هرخانوار، عرضه انرژی به قیمت بازار های جهانی صورت بگیرد؛ و بخشی از این درآمد حاصله به صورت نقدی بین دهک ها مختلف جامعه تقسیم شود. طبق برآورد های این گروه درصورت عرضه حامل ها به قیمت جهانی به هر ایرانی سالانه بیش 1100 دلار یارانه انرژی تعلق میگیرد.

از سوی دیگر مخالفان جهانی سازی یا همسو سازی قیمت ها متناسب با بازار معتقدند؛ از آنجا که دولت عرضه کننده اصلی و انحصاری انرژی در کشور است، پس در جایگاه قیمت‌گذاری (Price maker) قرار دارد؛ لذا در این شرایط نمی‌توان با واگذار کردن قیمت‌گذاری انرژی به هر نوع بازاری، انتظار کشف قیمت متناسب با مقتضیات اقتصاد و مدیریت بازار انرژی را داشت. و راهکاری که این گروه برای عادلانه تر شدن توزیع این مدل یارانه ها میدهند این است که با ایجاد انگیزه برای مدیریت مصرف در عین عدم فشار اقتصادی بر اکثریت جامعه، از نظام «قیمت گذاری پلکانی» برای اصلاح قیمت‌ها استفاده شود. مطابق با تجربیات جهانی در این شیوه، قیمت برای «پله‌های پایین مصرف و مصارف عمومی» کمتر از قیمت تمام شده و برای «پله‌های بالای مصرف و مشترکین بدمصرف» بیشتر از قیمت تمام شده تعیین می‌گردد، به طوری که در مجموع هزینه‌های تامین انرژی جبران گردد و یارانه‌ پرداختی تا حد امکان کاهش یابد.

ارسال نظر